Waterpokken (varicella) is een virusinfectie die vrijwel iedereen in de kinderjaren doormaakt. Tijdens de infectie (die de gehele huid aandoet) wordt het virus door het afweermechanisme van het lichaam opgeruimd. Een deel van de virussen weet zich echter te ‘verschuilen’ in zenuwcellen van het ruggemerg, bij voorkeur zenuwcellen die in verbinding staan met de huid. Het virus blijft gedurende het gehele leven in deze cellen aanwezig zonder dat het problemen veroorzaakt.
In bepaalde omstandigheden echter, vooral bij daling van de weerstand, kan een deel van de virussen weer actief worden. Zij groeien dan langs de zenuwbanen naar de huid toe en geven daar de pijnlijke huidafwijking die wij gordelroos noemen.

Hoe ziet het eruit?
De eerste klachten bij herpes zoster zijn meestal branderigheid en pijn in een bepaald huidgebied. Dit is het huidgebied dat door een specifieke zenuwbaan vanuit het ruggemerg wordt verzorgd. Een dergelijk huidgebied noemt men een ‘dermatoom’. Klachten van gordelroos treden dan ook bijna altijd in een duidelijk afgegrensd huidgebied op. Op de romp en in het gelaat zijn de afwijkingen typisch halfzijdig gelocaliseerd. Wanneer het gezicht of voorhoofd is aangedaan is er vaak ook sprake van heftige hoofdpijn voordat de huidafwijkingen ontstaan.
De huid wordt rood en er ontstaan binnen enkele uren tot dagen met helder vocht gevulde blaasjes. Deze blaasjes zijn meestal in kleine groepjes gelegen. Na ongeveer 10 dagen drogen de blaasjes in en verdwijnt de rode uitslag ook geleidelijk. Soms kunnen tijdens het indroogproces nog nieuwe blaasjes ontstaan. Gedurende deze gehele periode is er sprake van veel pijn in de huid.

Wie kan het krijgen?
Omdat vrijwel iedereen ooit een infectie met het waterpokkenvirus heeft doorgemaakt kan in principe iedereen gordelroos ontwikkelen. Mensen van 60 jaar en ouder hebben de meeste kans gordelroos te krijgen. Bij kinderen wordt het slechts zeer zelden gezien.
Mensen met een verlaagde weerstand (zoals mensen die prednison gebruiken) hebben een grotere kans om een aanval van gordelroos te ontwikkelen. Patienten met een zeer lage weerstand kunnen ook uitgebreide, zeer ernstige, gordelroosinfecties krijgen. Deze zijn dan niet meer beperkt tot een dermatoom van de huid, maar kunnen zelfs de hele huid beslaan.

Gordelroos in het gelaat
Deze vorm verdient extra aandacht. Gordelroos in het gelaat gaat vaak met zeer ernstige (hoofd)pijn gepaard. Soms kunnen de gezichtsspieren tijdelijk uitvallen door de virusinfectie. Deze uitval herstelt  bij de meerderheid van de patienten volledig.
Wanneer het oog zich in het gordelroosgebied bevindt kunnen ook onstekingsprocessen in het oog ontstaan die, wanneer zij niet worden behandeld, in sommige gevallen tot blijvende schade kunnen leiden. Bij gordelroos in het ooggebied dient altijd onderzoek door een oogarts plaats te vinden.
Gordelroos in het gelaat is ook een indicatie voor het starten met anti-virale geneesmiddelen.

Hoe wordt gordelroos vastgesteld?
Meestal is het voor de arts niet moeilijk om gordelroos te herkennen. Bij twijfel kan een kweek worden gedaan van een blaasje. Hiermee is het virus goed aan te tonen. Het duurt altijd wel enige dagen voordat de uitslag bekend is.

Pijn
Een van de grootste problemen bij gordelroos is pijn. Deze pijn is soms bijzonder heftig en kan tot een half jaar nadat de gordelroos verdwenen is aanhouden. Deze ‘post-herpetische pijn’ wordt vooral gezien bij oudere patienten en na gordelroos in het gelaat.
Goede pijnstilling is dus erg belangrijk.

Is het besmettelijk?
Tijdens de gordelroos aanval, vooral op het moment dat blaasjes op de huid aanwezig zijn, kan het virus worden overgedragen aan mensen die nog nooit een varicella-virus hebben doorgemaakt. In de praktijk zijn dit vooral kinderen. Omdat varicella-infecties voor pasgeborenen en babies gevaarlijk kan zijn moeten mensen met een actieve gordelroos het contact met deze kinderen vermijden.
Andersom is het zo dat bij ouderen die in contact komen met kinderen met een waterpokken infectie door dit contact een gordelroos kan worden uitgelokt.

Hoe wordt het behandeld?
Gordelroos geneest in principe spontaan. Meestal kan worden volstaan met pijnbestrijding en indrogende therapie voor de blaasjes. Soms is het nodig om infectie met bacterieen in de beschadigde huid te voorkomen of te bestrijden.
Wanneer in de eerste 3 dagen van de aanval wordt begonnen met anti-virus therapie zal in de regel de duur van de aanval en ook de duur van de pijn worden verminderd. Deze anti-virale therapie kan in tabletvorm gegeven worden en in bijzonder ernstige gevallen per infuus.

Anti-virale therapie wordt gestart bij:

• gordelroos in het gelaat
• gordelroos bij patienten met een sterk verlaagde weerstand
• vroege gordelroos bij oudere patienten.

Is gordelroos te voorkomen?
Sinds kort is het mogelijk gordelroos te voorkomen middels een eenmalige vaccinatie. Uit een groot internationaal onderzoek bleek dat vaccineren beschermt tegen ziekteverschijnselen en postherpetische pijn als geveolg van gordelroos. Ook in Nederland is dit vaccin (via de huisarts) verkrijgbaar.

Wat zijn de vooruitzichten?
Gelukkig treedt gordelroos maar eenmalig op. Bij herhaalde aanvallen is een onderzoek naar een gestoorde afweer en verminderde weerstand belangrijk.

Colofon Uitgever: www.dermatica.nl Voorbehoud: zie disclaimer Suggesties: via e-mail